تبلیغات
پندگو: وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ - پند و اندرز،‌ آداب و شرایط آن
 
پندگو: وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ
پند و اندرز بده، زیرا پند و اندرز به مؤمنان سود می رساند
درباره وبلاگ


بسم الله الرحمن الرحیم
از اینکه از وبلاگ ما دیدن کردید بسیار سپاسگذاریم و امیدواریم مطالبی را که روی صفحه قرار میدهیم برای شما عزیزان مفید واقع شود
این وبلاگ هیچگونه وابستگی حزبی و سیاسی ندارد و هدف آن نشر عقاید صحیح اهل سنت و جماعت می باشد

مدیر وبلاگ : ابوخالد محمدی
نظرسنجی
شما روزانه چند صفحه از قرآن را تلاوت می کنید؟







63370507273474611342.gif گردآوری:‌ ابوخالد محمدی

إن الحمد لله نحمده ونستغفره، ونستهدیه، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سیئات أعمالنا، من یهده الله فلا مضل له، ومن یضلل فلا هادی له، وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله، صلی الله علیه وعلی آله وصحبه وسلم تسلیماً کثیراً. اما بعد: یکی از آداب مهم شریعت اسلامی نصیحت کردن و اندرز دادن مردم به نیکی است که خود دارای آداب خاصی می باشد. این یک امر طبیعی است که آدمیزاد هر دم دچار خطا و نسیان و فراموشی گردد، گاهی اوقات ممکن است شیطان بر شخصی مسلط شود و او را از خدای خود دور سازد، در این موقع است که نیاز به نصیحت و تذکر دارد!

ابزار و وسایل دعوت به اسلام گفتار و کردار و رفتار نیکوی مسلمان است تا بدین وسیله مسلمان برای دیگران الگو باشد. چنان‌چه مسلمان در هر کدام از این موارد کوتاهی کند، بداند که مورد مؤاخذه و محاسبه قرار می‌گیرد. وظیفه و مسؤولیت دعوت بر عهده‌ی همه‌ی مسلمانان مخصوصاً عالمان است. پیامبر - صلی الله علیه وسلم - می‌فرماید: «بلغوا عنی ولو آیةً» (رسالت مرا تبلیغ کنید اگرچه بیان یک آیه باشد) [روایت بخاری، احمد و ترمذی]

فضیل بن عیاض - رحمه الله - فرمود: «هرگاه عمل خالصانه برای خدا باشد ولی درست انجام نشود، پذیرفته نمی‌شود. و هرگاه ‏درست انجام شود ولی خالص برای خدا نباشد، باز پذیرفته نمی‌شود، تا آنکه هم خالص باشد و هم درست انجام شود. و فرمود: خالص یعنی آنکه عمل تنها برای خدا باشد و درست یعنی آنکه عمل بر طبق سنت نبوی انجام شود».

خداوند می فرماید: {‌وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ} [ذاریات:55] «پند و اندرز بده (و یادآوری کن)‌ که پند و اندرز، برای مؤمنان سودمند است»

یادآوری دو نوع است:

1- یادآوری آنچه که به طور مشروح و مفصّل تعریف نشده و مردم آن را نمی دانند و عقل و سرشت فقط به صورت خلاصه و مجمل آن را می شناسند، خداوند عقل ها را بر این سرشته است که خیر را دوست دارند و آن را ترجیح می دهند و از شّر و بدی متنفر هستند، و شریعت خداوند با این امور فطری و عقلی مطابق است. و هر امر و نهی شریعت از مصادیق پند دادن و یادآوری می باشد. و کمال پند دادن و یادآوری آن است که خیر و خوبی و منافعی که در چیزی نهفته و بدان امر شده است، تذکر داده شود و زیان هایی که از آن نهی شده یادآوری گردد.

2- یادآوری آنچه برای مومنان مشخّص و معلوم است امّا غفلت و فراموشی بر آن سایه افکنده است به آنان یادآوری گردد و برایشان تکرار شود تا در اذهانشان ریشه بدواند، و بیدار شوند و به آن عمل کنند و برایشان نشاط و همّت پدید آمد؛ همّتی که سبب می شود تا آنها استفاده ببرند و مقامشان بالا رود. و خداوند متعال خبر داده است که یادآوری و پند دادن به مومنان فایده می دهد چون ایمان و ترس از خدا و روی آوردن به او و پیروی کردن از خشنودی وی باعث می شود تا یادآوری و پند دادن به آن ها سودمند باشد و موعظه در وجودشان اثر بگذارد. خداوند متعال می فرماید: {فَذَکرِّ إِن نَّفَعَتِ الذِّکرَی، سَیذَّکَّرُ مَن یخشَی، وَیتَجَنَّبُهَا الأَشقَی} [اعلی: 9-11] «هرگاه پند و اندرز سودمند واقع شود پند و اندرز بده، زیرا کسی که از خدا می ترسد پند و اندرز خواهد گرفت و بدبخت ترین فرد از آن روی می گرداند».

{فَذَكِّرْ إِن نَّفَعَتِ الذِّكْرَى} به شریعت الهی و آیات او پند بده اگر پند مورد قبول واقع گردد، و موعظه و اندرز بگو اگر کسی گوش کند، خواه از پند دادن تمام هدف آن برآورده شود یا برخی از آن برآورده گردد. مفهوم آیه این را می رساند که اگر پند دادن سودمند نباشد به این صورت که پند دادن به شر و بدی بیفزاید یا از خیر و خوبی بکاهد در این صورت نباید پند داد. پند دادن مردم را به دو گروه تقسیم می کند؛ کسانی که استفاده می برند و کسانی که استفاده نمی برند.

کسانی که از پند استفاده می برند آنهایی هستند که از خداوند می ترسند و هرگاه انسان بداند که  خداوند او را به خاطر کارهایی که کرده است مجازات می کند، و از کیفر او بهراسد، از آنچه خداوند را ناخشنود می نماید دوری می کند و برای انجام دادن کارهای خوب  تلاش می نماید! این گروه همان مؤمنان هستند که با قرآن پند می گیرند:

{فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَن یخَافُ وَعِیدِ} [ق:‌45]‌ «پس کسی را که از هشدار خدا می ترسد با قرآن پند بده». و پند دادن یعنی دوست داشتن خیر و ترجیح دادن و انجام دادن آن، و نفرت داشتن از بدی و پرهیز کردن از آن، که این ها اموری فطری هستند و عقل این ها را قبول دارد. و کسی پند می پذیرد که از هشدارالهی می ترسد. و امّا آن کس که از وعید و هشدار الهی نمی ترسد و به آن ایمان نمی آورد آن را نمی پذیرد. و حجّت بر او اقامه می گردد تا نگوید: {مَا جَآءَنَا مِن بَشِیرِ و لَا نَذِیرِ} «هیچ بیم دهنده و مژده دهنده ای نزد ما نیامده است»!

امّا کسی که فاقد ایمان باشد و برای پذیرش پند و اندرز آمادگی داشته باشد پند دادن و یادآوری برای چنین کسی سودمند نخواهد بود. همانند زمین شوره زاری که باران هیچ فایده ای برای آن ندارد. این گروه اگر نشانه و معجزه ای برایشان بیاید به آن ایمان نمی آورند مگر آن که عذاب دردناک را ببینند {وَیتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى؛ الَّذِی یصْلَى النَّارَ الْكُبْرَى} «و اما کسانی که از پند بهره نمی برند بدبخت ترین افرادی هستند که وارد بزرگ ترین آتش می شوند و با آن می سوزند».

در جای دیگر می فرماید:‌{فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ؛ لَّسْتَ عَلَیهِم بِمُصَیطِرٍ} [غاشیه: 21-22] «مردم را پند بده و آنان را اندرز بگوی و از عذاب خدا بیم بده و به بهشت و نعمت ها نویدشان بده چون تو برای دعوت دادن مردم به سوی خدا و پند دادن آن ها مبعوث شده ای، و تو بر آن ها مسلط نیستی و نگهبان کارهایشان نمی باشی».

از ابوهریره - رضی الله عنه - روایت شده است که پیامبر - صلی الله علیه وسلم -  فرمودند: «کسی که به هدایت دعوت کند، برای او اجری همانند اجر پیروانش در آن هدایت وجود دارد و از اجر آنها نیز چیزی کم نمی‌شود، و کسی که به گمراهی و گناه دعوت کند، گناهش مثل گناهان پیروانش در آن گناه است و از گناه آنها نیز چیزی کم نمی‌شود». [مسلم روایت کرده است (2674)].

همانطور که عرض کردم نصیحت کردن باید دارای شرایطی باشد تا مفید واقع شود! اول اینکه هنگام نصیحت کردن باید اخلاص داشت بگونه‌ای، هنگامیکه برادر دینی خود را نصیحت می‌کنی، باید فقط برای رضای خدا باشد، و نباید بخاطر ریا و شهرت باشد، و یا برای تنقیص شخصیت دیگران، و آزار دادن آنها.

نصیحت باید با اسلوبی زیبا و پسندیده باشد تا طرفی که مورد نصیحت واقع می‌شود، به آن متأثر گردد و آنرا بپذیرد، خداوند می‌فرماید: {ادْعُ إِلِى سَبِیلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ} [نحل: 125] «با حكمت و اندرز نیكو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشى كه نیكوتر است، استدلال و مناظره كن»

امام احمد - رحمه الله - فرمودند: «مردم در هنگام امر به معروف به مدارا و نرمی نیاز دارند نه شدت و تندی، مگر برای مردی که علناً گناه و فسق می‌کند که دیگر حرمتی برایش نیست».

از "ابی وائل شقیق بن سلمه" - رضی الله عنه - روایت شده است که گفت: ابن‌مسعود - رضی الله عنه - هر پنج‌شنبه یک بار ما را موعظه می‌گفت و پند و اندرز می‌داد، مردی به او گفت: ای ابوعبدالرحمن! دوست دارم که هر روز ما را پند و اندرز دهی، گفت: چیزی که مرا از این کار منع می‌کند، این است که من بدم می‌آید که شما را خسته و ملول کنم و حال شما را در هنگام موعظه در نظر دارم (طوری موعظه می‌کنم که بی‌حوصله و خسته نشوید)، چنان که پیامبر - صلی الله علیه وسلم - در موعظه، همیشه حال ما را رعایت می‌فرمود، مبادا که ما خسته شویم. متفق علیه است؛ [بخاری(70)، مسلم(2821)].

باید فردی را که نصیحت می‌کنی تنها باشد، و این برای قبول نصیحت بهتر است، زیرا هر کس برادر دینی خود را بطور علنی نصیحت کند، او را رسوا می‌کند، و هرکس برادر دینی خود را سری نصیحت کند او را سربلند و درستکار می‌کند. امام شافعی - رحمه الله - می‌گوید:

تعمدنی بنصحک فی انفراد و جنبی النصیحة فی الجماعـة

فـان النصح بین الناس نوع من التوبیخ لا أرضی استماعه

فان خالفتنی و عصیت قولی فلا تجـزع اذا لم تعـط طاعه

یعنی: مرا در تنهایی، نصیحت کن و از نصیحت کردن من در حضور دیگران بپرهیز. زیرا نصیحت کردن میان مردم، نوعی توبیخ بشمار می‌رود که تمایلی به شنیدن آن ندارم و اگر با این خواسته ام مخالفت کردی و به سخنانم گوش فرا ندادی، از عدم اطاعتم نیز نگران نباش.

هدف امام شافعی - رحمه الله - این است که اگر سخنانم را نپذیرفتی و کسی را در حضور مردم نصیحت کردی، از جبهه گیری آن شخص ناراحت نشو. زیرا که او، از تو انتقام می گیرد و در برابر تو جبهه گیری می‌کند و عکس العمل نشان می‌دهد!

بسیار زیادند جوانانی که گلایه می‌کنند و می‌گویند: بعضی از مردم در حضور دیگران از ما انتقاد می‌کنند و ما را ارشاد می‌نمایند؛ در حالی که این طرز برخورد باعث خشم و ناراحتی ما می‌شود. داعیان باید بدانند که در این کار، هیچگونه مصلحتی وجود ندارد.

باید شخصی که نصیحت می‌کند به آنچه که می گوید آگاه و عالم باشد، و باید بتواند آنچه را که می‌گوید اثبات کند تا بتواند امر ونهی را با استدلال قوی انجام دهد، و این برای قبول نصیحت بهتر و پذیرفتنی‌تر می‌باشد.

کسی که دارد نصیحت می کند خود به آنچه که می‌خواهد نصیحت کند، عمل نماید، تا از کسانی نباشد که مردم را به معروف امر می‌کنند، ولی خود را فراموش می‌کنند. خداوند جل و جلاله از زبان حضرت شعیب چنین نقل می‌کند: {وَمَا أُرِیدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ} [هود: 88] «من هرگز نمى‏خواهم چیزى كه شما را از آن باز مى‏دارم، خودم مرتكب شوم».

از ابوزید اسامه بن زید بن حارثه - رضی الله عنهما - روایت شده که گفت: از رسول الله - صلی الله علیه وسلم -  شنیدم که می فرمود: مردی در روز قیامت احضار شده و در آتش انداخته می شود که روده هایش از شمکش خارج است و همچون خری که در آسیاب بسته باشد، آنرا می چرخاند، اهل دوزخ بر او گرد آمده و می گویند: ای فلانی چرا به چنین وضعی گرفتار شدی؟ آیا تو به کارهای خوب امر نمی نمودی و از کارهای بد  مردم را منع نمی کردی؟

او می گوید: آری به کارهای خوب امر می کردم، ولی خود آنرا بجای نمی آوردم و از کارهای بد منع می کردم و آنرا خود انجام می دادم. [متفق علیه]

ما را از دعای خیر خود بی نصیب نگذارید

وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمین



 

منابع:

 

نام كتاب: تفسیر راستین

نویسنده:‌ شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی «رحمه الله»

ترجمه: محمد گل گمشادزهی

 

نام كتاب: ریاض الصالحین

نویسنده:‌ امام نووی «رحمه الله»

مترجم: احمد حواری نسب

انتشارات کردستان- سنندج ـ 1385

 

نام كتاب: فنون دعوت

نویسنده: دکتر عائض القرنی

مترجم: عبدالقادر ترشابی

 

نام کتاب: برگزیده‌ای از آداب شرعی (منتقى الآداب الشرعیة)

 نویسنده: ماجد بن سعود آل عوشن

ترجمه: اسحاق دبیری «رحمه الله»

چاپ اول 1428/1386هـ

 

نام کتاب: جواهری از سخنان سلف صالح

تهیه و گردآوری و ترجمه: ‏سایت نوار اسلام‏ (‏IslamTape.Com‏)‏





نوع مطلب : تفسیر و علوم قرآن، احادیث نبوی و علوم آن، 
برچسب ها : پند و اندرز، انواع یادآوری، وذکر فإن الذکری تنفع المومنین، نصیحت در تنهایی، اخلاص در نصیحت، امر به معروف، حکمت و اندرز نیکو،


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

کد متحرک کردن عنوان وب